🕉️ 21 November 2026, Saturday · 07:21:52 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

साध्यसम (पुंलिङ्ग)

साध्य (कार्यान्वित होने योग्य, निष्पन्न होने योग्य) + सम (के समान, वैसा ही)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासाध्यसमःसाध्यसमौसाध्यसमाः
द्वितीयासाध्यसमम्साध्यसमौसाध्यसमान्
तृतीयासाध्यसमेनसाध्यसमाभ्याम्साध्यसमैः
चतुर्थीसाध्यसमायसाध्यसमाभ्याम्साध्यसमेभ्यः
पञ्चमीसाध्यसमात् / साध्यसमाद्साध्यसमाभ्याम्साध्यसमेभ्यः
षष्ठीसाध्यसमस्यसाध्यसमयोःसाध्यसमानाम्
सप्तमीसाध्यसमेसाध्यसमयोःसाध्यसमेषु
सम्बोधनहे साध्यसमहे साध्यसमौहे साध्यसमाः

अर्थ: साध्य (कार्यान्वित होने योग्य, निष्पन्न होने योग्य) + सम (के समान, वैसा ही)
English: an assertion identical with the point to be proved, petitio principii, Sarvad.; Nyāyad.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें