🕉️ 22 November 2026, Sunday · 05:07:29 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सानुमान (पुंलिङ्ग)

सानु (सम् + ञुण् "चोटी, शिखर) + मान (आदर, सम्मान)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासानुमानःसानुमानौसानुमानाः
द्वितीयासानुमानम्सानुमानौसानुमानान्
तृतीयासानुमानेनसानुमानाभ्याम्सानुमानैः
चतुर्थीसानुमानायसानुमानाभ्याम्सानुमानेभ्यः
पञ्चमीसानुमानात् / सानुमानाद्सानुमानाभ्याम्सानुमानेभ्यः
षष्ठीसानुमानस्यसानुमानयोःसानुमानानाम्
सप्तमीसानुमानेसानुमानयोःसानुमानेषु
सम्बोधनहे सानुमानहे सानुमानौहे सानुमानाः

अर्थ: सानु (सम् + ञुण् "चोटी, शिखर) + मान (आदर, सम्मान)
English: (in phil.) dependent on or associated with an inference (opp. to निर्-अनुमान), Tattvas.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सानुमान (नपुंसकलिङ्ग)

सानु (सम् + ञुण् "चोटी, शिखर) + मान (मापना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासानुमानम्सानुमानेसानुमानानि
द्वितीयासानुमानम्सानुमानेसानुमानानि
तृतीयासानुमानेनसानुमानाभ्याम्सानुमानैः
चतुर्थीसानुमानायसानुमानाभ्याम्सानुमानेभ्यः
पञ्चमीसानुमानात् / सानुमानाद्सानुमानाभ्याम्सानुमानेभ्यः
षष्ठीसानुमानस्यसानुमानयोःसानुमानानाम्
सप्तमीसानुमानेसानुमानयोःसानुमानेषु
सम्बोधनहे सानुमानहे सानुमानेहे सानुमानानि

अर्थ: सानु (सम् + ञुण् "चोटी, शिखर) + मान (मापना)
English: (in phil.) dependent on or associated with an inference (opp. to निर्-अनुमान), Tattvas.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें