🕉️ 23 November 2026, Monday · 01:29:54 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सान्तराय (पुंलिङ्ग)

सान्तर (ब.स . झीना) + अय (जाना, चलना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासान्तरायःसान्तरायौसान्तरायाः
द्वितीयासान्तरायम्सान्तरायौसान्तरायान्
तृतीयासान्तरायेणसान्तरायाभ्याम्सान्तरायैः
चतुर्थीसान्तरायायसान्तरायाभ्याम्सान्तरायेभ्यः
पञ्चमीसान्तरायात् / सान्तरायाद्सान्तरायाभ्याम्सान्तरायेभ्यः
षष्ठीसान्तरायस्यसान्तराययोःसान्तरायाणाम्
सप्तमीसान्तरायेसान्तराययोःसान्तरायेषु
सम्बोधनहे सान्तरायहे सान्तरायौहे सान्तरायाः

अर्थ: सान्तर (ब.स . झीना) + अय (जाना, चलना)
English: separated by an interval of time from (abl.), Sāh. (-ता f., ib.)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सान्तराय (नपुंसकलिङ्ग)

सान्तर (ब.स . झीना) + अय (जाना, चलना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासान्तरायम्सान्तरायेसान्तरायाणि
द्वितीयासान्तरायम्सान्तरायेसान्तरायाणि
तृतीयासान्तरायेणसान्तरायाभ्याम्सान्तरायैः
चतुर्थीसान्तरायायसान्तरायाभ्याम्सान्तरायेभ्यः
पञ्चमीसान्तरायात् / सान्तरायाद्सान्तरायाभ्याम्सान्तरायेभ्यः
षष्ठीसान्तरायस्यसान्तराययोःसान्तरायाणाम्
सप्तमीसान्तरायेसान्तराययोःसान्तरायेषु
सम्बोधनहे सान्तरायहे सान्तरायेहे सान्तरायाणि

अर्थ: सान्तर (ब.स . झीना) + अय (जाना, चलना)
English: separated by an interval of time from (abl.), Sāh. (-ता f., ib.)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬