🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:22:03 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

साप्तपद (पुंलिङ्ग)

सात पग साथ-साथ चलने से बनी हुई

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासाप्तपदःसाप्तपदौसाप्तपदाः
द्वितीयासाप्तपदम्साप्तपदौसाप्तपदान्
तृतीयासाप्तपदेनसाप्तपदाभ्याम्साप्तपदैः
चतुर्थीसाप्तपदायसाप्तपदाभ्याम्साप्तपदेभ्यः
पञ्चमीसाप्तपदात् / साप्तपदाद्साप्तपदाभ्याम्साप्तपदेभ्यः
षष्ठीसाप्तपदस्यसाप्तपदयोःसाप्तपदानाम्
सप्तमीसाप्तपदेसाप्तपदयोःसाप्तपदेषु
सम्बोधनहे साप्तपदहे साप्तपदौहे साप्तपदाः

अर्थ: सात पग साथ-साथ चलने से बनी हुई

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

साप्तपद (नपुंसकलिङ्ग)

सात पग साथ-साथ चलने से बनी हुई

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासाप्तपदम्साप्तपदेसाप्तपदानि
द्वितीयासाप्तपदम्साप्तपदेसाप्तपदानि
तृतीयासाप्तपदेनसाप्तपदाभ्याम्साप्तपदैः
चतुर्थीसाप्तपदायसाप्तपदाभ्याम्साप्तपदेभ्यः
पञ्चमीसाप्तपदात् / साप्तपदाद्साप्तपदाभ्याम्साप्तपदेभ्यः
षष्ठीसाप्तपदस्यसाप्तपदयोःसाप्तपदानाम्
सप्तमीसाप्तपदेसाप्तपदयोःसाप्तपदेषु
सम्बोधनहे साप्तपदहे साप्तपदेहे साप्तपदानि

अर्थ: सात पग साथ-साथ चलने से बनी हुई

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें