🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:28:46 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सामक्ष (नपुंसकलिङ्ग)

सा (लक्ष्मी का नाम) + मक्ष (समुच्चय, संग्रह)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासामक्षम्सामक्षेसामक्षाणि
द्वितीयासामक्षम्सामक्षेसामक्षाणि
तृतीयासामक्षेणसामक्षाभ्याम्सामक्षैः
चतुर्थीसामक्षायसामक्षाभ्याम्सामक्षेभ्यः
पञ्चमीसामक्षात् / सामक्षाद्सामक्षाभ्याम्सामक्षेभ्यः
षष्ठीसामक्षस्यसामक्षयोःसामक्षाणाम्
सप्तमीसामक्षेसामक्षयोःसामक्षेषु
सम्बोधनहे सामक्षहे सामक्षेहे सामक्षाणि

अर्थ: सा (लक्ष्मी का नाम) + मक्ष (समुच्चय, संग्रह)
English: (fr. सम्-अक्ष) the being before the eyes, MaitrS.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें