🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:47:55 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सामस्त (नपुंसकलिङ्ग)

सा (लक्ष्मी का नाम) + मस्त (सिर, माथा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासामस्तम्सामस्तेसामस्तानि
द्वितीयासामस्तम्सामस्तेसामस्तानि
तृतीयासामस्तेनसामस्ताभ्याम्सामस्तैः
चतुर्थीसामस्तायसामस्ताभ्याम्सामस्तेभ्यः
पञ्चमीसामस्तात् / सामस्ताद्सामस्ताभ्याम्सामस्तेभ्यः
षष्ठीसामस्तस्यसामस्तयोःसामस्तानाम्
सप्तमीसामस्तेसामस्तयोःसामस्तेषु
सम्बोधनहे सामस्तहे सामस्तेहे सामस्तानि

अर्थ: सा (लक्ष्मी का नाम) + मस्त (सिर, माथा)
English: (fr. सम्-अस्त) the science or theory of word-composition, Pat. on Pāṇ. iv, 2, 104, Vārtt. 12.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें