🕉️ 21 November 2026, Saturday · 03:30:07 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सायाह्न (नपुंसकलिङ्ग)

साय (अन्त, समाप्ति) + आह्न (दिनों का समूह, बहुत दिन)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासायाह्नम्सायाह्नेसायाह्नानि
द्वितीयासायाह्नम्सायाह्नेसायाह्नानि
तृतीयासायाह्नेनसायाह्नाभ्याम्सायाह्नैः
चतुर्थीसायाह्नायसायाह्नाभ्याम्सायाह्नेभ्यः
पञ्चमीसायाह्नात् / सायाह्नाद्सायाह्नाभ्याम्सायाह्नेभ्यः
षष्ठीसायाह्नस्यसायाह्नयोःसायाह्नानाम्
सप्तमीसायाह्नेसायाह्नयोःसायाह्नेषु
सम्बोधनहे सायाह्नहे सायाह्नेहे सायाह्नानि

अर्थ: साय (अन्त, समाप्ति) + आह्न (दिनों का समूह, बहुत दिन)
English: or साया°ह्न, m. eventide, TBr.; Mn.; MBh. &c.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें