🕉️ 22 November 2026, Sunday · 02:38:08 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सारगुरु (पुंलिङ्ग)

बोझल,बोझ के कारण भारी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासारगुरुःसारगुरूसारगुरवः
द्वितीयासारगुरुम्सारगुरूसारगुरून्
तृतीयासारगुरुणासारगुरुभ्याम्सारगुरुभिः
चतुर्थीसारगुरवेसारगुरुभ्याम्सारगुरुभ्यः
पञ्चमीसारगुरोःसारगुरुभ्याम्सारगुरुभ्यः
षष्ठीसारगुरोःसारगुर्वोःसारगुरूणाम्
सप्तमीसारगुरौसारगुर्वोःसारगुरुषु
सम्बोधनहे सारगुरोहे सारगुरूहे सारगुरवः

अर्थ: बोझल,बोझ के कारण भारी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सारगुरु (स्त्रीलिङ्ग)

बोझल,बोझ के कारण भारी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासारगुरुःसारगुरूसारगुरवः
द्वितीयासारगुरुम्सारगुरूसारगुरूः
तृतीयासारगुर्वासारगुरुभ्याम्सारगुरुभिः
चतुर्थीसारगुरवे / सारगुर्वैसारगुरुभ्याम्सारगुरुभ्यः
पञ्चमीसारगुरोः / सारगुर्वाःसारगुरुभ्याम्सारगुरुभ्यः
षष्ठीसारगुरोः / सारगुर्वाःसारगुर्वोःसारगुरूणाम्
सप्तमीसारगुरौ / सारगुर्वाम्सारगुर्वोःसारगुरुषु
सम्बोधनहे सारगुरोहे सारगुरूहे सारगुरवः

अर्थ: बोझल,बोझ के कारण भारी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सारगुरु (नपुंसकलिङ्ग)

बोझल,बोझ के कारण भारी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासारगुरुसारगुरुणीसारगुरूणि
द्वितीयासारगुरुसारगुरुणीसारगुरूणि
तृतीयासारगुरुणासारगुरुभ्याम्सारगुरुभिः
चतुर्थीसारगुरुणेसारगुरुभ्याम्सारगुरुभ्यः
पञ्चमीसारगुरुणःसारगुरुभ्याम्सारगुरुभ्यः
षष्ठीसारगुरुणःसारगुरुणोःसारगुरूणाम्
सप्तमीसारगुरुणिसारगुरुणोःसारगुरुषु
सम्बोधनहे सारगुरु / हे सारगुरोहे सारगुरुणीहे सारगुरूणि

अर्थ: बोझल,बोझ के कारण भारी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें