🕉️ 21 November 2026, Saturday · 02:05:58 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सारण्यक (पुंलिङ्ग)

सारणि (नहर, नाली) + अक (सुख का अभाव, पीड़ा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासारण्यकःसारण्यकौसारण्यकाः
द्वितीयासारण्यकम्सारण्यकौसारण्यकान्
तृतीयासारण्यकेनसारण्यकाभ्याम्सारण्यकैः
चतुर्थीसारण्यकायसारण्यकाभ्याम्सारण्यकेभ्यः
पञ्चमीसारण्यकात् / सारण्यकाद्सारण्यकाभ्याम्सारण्यकेभ्यः
षष्ठीसारण्यकस्यसारण्यकयोःसारण्यकानाम्
सप्तमीसारण्यकेसारण्यकयोःसारण्यकेषु
सम्बोधनहे सारण्यकहे सारण्यकौहे सारण्यकाः

अर्थ: सारणि (नहर, नाली) + अक (सुख का अभाव, पीड़ा)
English: together with a forest, Pāṇ. i, 1, 7, Vārtt. 8, Pat.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सारण्यक (नपुंसकलिङ्ग)

सारणि (नहर, नाली) + अक (सुख का अभाव, पीड़ा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासारण्यकम्सारण्यकेसारण्यकानि
द्वितीयासारण्यकम्सारण्यकेसारण्यकानि
तृतीयासारण्यकेनसारण्यकाभ्याम्सारण्यकैः
चतुर्थीसारण्यकायसारण्यकाभ्याम्सारण्यकेभ्यः
पञ्चमीसारण्यकात् / सारण्यकाद्सारण्यकाभ्याम्सारण्यकेभ्यः
षष्ठीसारण्यकस्यसारण्यकयोःसारण्यकानाम्
सप्तमीसारण्यकेसारण्यकयोःसारण्यकेषु
सम्बोधनहे सारण्यकहे सारण्यकेहे सारण्यकानि

अर्थ: सारणि (नहर, नाली) + अक (सुख का अभाव, पीड़ा)
English: together with a forest, Pāṇ. i, 1, 7, Vārtt. 8, Pat.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें