🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:17:01 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सारविद् (पुंलिङ्ग)

सार (सर्वोत्तम, उच्चतम) + विद् (बुधग्रह)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासारविद् / सारवित्सारविदौसारविदः
द्वितीयासारविदम्सारविदौसारविदः
तृतीयासारविदासारविद्भ्याम्सारविद्भिः
चतुर्थीसारविदेसारविद्भ्याम्सारविद्भ्यः
पञ्चमीसारविदःसारविद्भ्याम्सारविद्भ्यः
षष्ठीसारविदःसारविदोःसारविदाम्
सप्तमीसारविदिसारविदोःसारवित्सु
सम्बोधनहे सारविद् / हे सारवित्हे सारविदौहे सारविदः

अर्थ: सार (सर्वोत्तम, उच्चतम) + विद् (बुधग्रह)
English: knowing the substance or value of anything, Kāv.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सारविद् (नपुंसकलिङ्ग)

सार (सर्वोत्तम, उच्चतम) + विद् (जानने वाला, जानकार)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासारविद् / सारवित्सारविदीसारविन्दि
द्वितीयासारविद् / सारवित्सारविदीसारविन्दि
तृतीयासारविदासारविद्भ्याम्सारविद्भिः
चतुर्थीसारविदेसारविद्भ्याम्सारविद्भ्यः
पञ्चमीसारविदःसारविद्भ्याम्सारविद्भ्यः
षष्ठीसारविदःसारविदोःसारविदाम्
सप्तमीसारविदिसारविदोःसारवित्सु
सम्बोधनहे सारविद् / हे सारवित्हे सारविदीहे सारविन्दि

अर्थ: सार (सर्वोत्तम, उच्चतम) + विद् (जानने वाला, जानकार)
English: knowing the substance or value of anything, Kāv.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬