🕉️ 22 November 2026, Sunday · 10:52:13 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सार्थेश (पुंलिङ्ग)

सार्थ (धनवान, दौलतमंद) + ईश (मालिक, स्वामी)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासार्थेशःसार्थेशौसार्थेशाः
द्वितीयासार्थेशम्सार्थेशौसार्थेशान्
तृतीयासार्थेशेनसार्थेशाभ्याम्सार्थेशैः
चतुर्थीसार्थेशायसार्थेशाभ्याम्सार्थेशेभ्यः
पञ्चमीसार्थेशात् / सार्थेशाद्सार्थेशाभ्याम्सार्थेशेभ्यः
षष्ठीसार्थेशस्यसार्थेशयोःसार्थेशानाम्
सप्तमीसार्थेशेसार्थेशयोःसार्थेशेषु
सम्बोधनहे सार्थेशहे सार्थेशौहे सार्थेशाः

अर्थ: सार्थ (धनवान, दौलतमंद) + ईश (मालिक, स्वामी)
English: = सार्थ-पति, HPariś.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬