🕉️ 21 November 2026, Saturday · 08:36:43 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सार्द्र (पुंलिङ्ग)

गीला, भीगा, तर, सीला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासार्द्रःसार्द्रौसार्द्राः
द्वितीयासार्द्रम्सार्द्रौसार्द्रान्
तृतीयासार्द्रेणसार्द्राभ्याम्सार्द्रैः
चतुर्थीसार्द्रायसार्द्राभ्याम्सार्द्रेभ्यः
पञ्चमीसार्द्रात् / सार्द्राद्सार्द्राभ्याम्सार्द्रेभ्यः
षष्ठीसार्द्रस्यसार्द्रयोःसार्द्राणाम्
सप्तमीसार्द्रेसार्द्रयोःसार्द्रेषु
सम्बोधनहे सार्द्रहे सार्द्रौहे सार्द्राः

अर्थ: गीला, भीगा, तर, सीला
संस्कृत: पर्याय: आर्द्र, क्लिन्न, तिमित, स्तिमित, समुन्न

📚 अमरकोश में:
• गीला (३.१.१०४) — पर्याय: आर्द्र, क्लिन्न, तिमित, स्तिमित, समुन्न, उत्त

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सार्द्र (नपुंसकलिङ्ग)

गीला, भीगा, तर, सीला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासार्द्रम्सार्द्रेसार्द्राणि
द्वितीयासार्द्रम्सार्द्रेसार्द्राणि
तृतीयासार्द्रेणसार्द्राभ्याम्सार्द्रैः
चतुर्थीसार्द्रायसार्द्राभ्याम्सार्द्रेभ्यः
पञ्चमीसार्द्रात् / सार्द्राद्सार्द्राभ्याम्सार्द्रेभ्यः
षष्ठीसार्द्रस्यसार्द्रयोःसार्द्राणाम्
सप्तमीसार्द्रेसार्द्रयोःसार्द्रेषु
सम्बोधनहे सार्द्रहे सार्द्रेहे सार्द्राणि

अर्थ: गीला, भीगा, तर, सीला
संस्कृत: पर्याय: आर्द्र, क्लिन्न, तिमित, स्तिमित, समुन्न

📚 अमरकोश में:
• गीला (३.१.१०४) — पर्याय: आर्द्र, क्लिन्न, तिमित, स्तिमित, समुन्न, उत्त

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें