🕉️ 22 November 2026, Sunday · 08:36:48 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सावग्रह (पुंलिङ्ग)

ब.स . ‘अवग्रह’ चिह्न से युक्त

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासावग्रहःसावग्रहौसावग्रहाः
द्वितीयासावग्रहम्सावग्रहौसावग्रहान्
तृतीयासावग्रहेणसावग्रहाभ्याम्सावग्रहैः
चतुर्थीसावग्रहायसावग्रहाभ्याम्सावग्रहेभ्यः
पञ्चमीसावग्रहात् / सावग्रहाद्सावग्रहाभ्याम्सावग्रहेभ्यः
षष्ठीसावग्रहस्यसावग्रहयोःसावग्रहाणाम्
सप्तमीसावग्रहेसावग्रहयोःसावग्रहेषु
सम्बोधनहे सावग्रहहे सावग्रहौहे सावग्रहाः

अर्थ: ब.स . ‘अवग्रह’ चिह्न से युक्त

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सावग्रह (नपुंसकलिङ्ग)

ब.स . ‘अवग्रह’ चिह्न से युक्त

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासावग्रहम्सावग्रहेसावग्रहाणि
द्वितीयासावग्रहम्सावग्रहेसावग्रहाणि
तृतीयासावग्रहेणसावग्रहाभ्याम्सावग्रहैः
चतुर्थीसावग्रहायसावग्रहाभ्याम्सावग्रहेभ्यः
पञ्चमीसावग्रहात् / सावग्रहाद्सावग्रहाभ्याम्सावग्रहेभ्यः
षष्ठीसावग्रहस्यसावग्रहयोःसावग्रहाणाम्
सप्तमीसावग्रहेसावग्रहयोःसावग्रहेषु
सम्बोधनहे सावग्रहहे सावग्रहेहे सावग्रहाणि

अर्थ: ब.स . ‘अवग्रह’ चिह्न से युक्त

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें