🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:57:25 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

साहस्र (पुंलिङ्ग)

हजार से संबंध रखने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासाहस्रःसाहस्रौसाहस्राः
द्वितीयासाहस्रम्साहस्रौसाहस्रान्
तृतीयासाहस्रेणसाहस्राभ्याम्साहस्रैः
चतुर्थीसाहस्रायसाहस्राभ्याम्साहस्रेभ्यः
पञ्चमीसाहस्रात् / साहस्राद्साहस्राभ्याम्साहस्रेभ्यः
षष्ठीसाहस्रस्यसाहस्रयोःसाहस्राणाम्
सप्तमीसाहस्रेसाहस्रयोःसाहस्रेषु
सम्बोधनहे साहस्रहे साहस्रौहे साहस्राः

अर्थ: हजार से संबंध रखने वाला
संस्कृत: पर्याय: सहस्रिन्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

साहस्र (नपुंसकलिङ्ग)

हजार से संबंध रखने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासाहस्रम्साहस्रेसाहस्राणि
द्वितीयासाहस्रम्साहस्रेसाहस्राणि
तृतीयासाहस्रेणसाहस्राभ्याम्साहस्रैः
चतुर्थीसाहस्रायसाहस्राभ्याम्साहस्रेभ्यः
पञ्चमीसाहस्रात् / साहस्राद्साहस्राभ्याम्साहस्रेभ्यः
षष्ठीसाहस्रस्यसाहस्रयोःसाहस्राणाम्
सप्तमीसाहस्रेसाहस्रयोःसाहस्रेषु
सम्बोधनहे साहस्रहे साहस्रेहे साहस्राणि

अर्थ: हजार से संबंध रखने वाला
संस्कृत: पर्याय: सहस्रिन्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें