🕉️ 22 November 2026, Sunday · 07:50:59 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सिक्ष्य (पुंलिङ्ग)

स्फटिक, शीशा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासिक्ष्यःसिक्ष्यौसिक्ष्याः
द्वितीयासिक्ष्यम्सिक्ष्यौसिक्ष्यान्
तृतीयासिक्ष्येणसिक्ष्याभ्याम्सिक्ष्यैः
चतुर्थीसिक्ष्यायसिक्ष्याभ्याम्सिक्ष्येभ्यः
पञ्चमीसिक्ष्यात् / सिक्ष्याद्सिक्ष्याभ्याम्सिक्ष्येभ्यः
षष्ठीसिक्ष्यस्यसिक्ष्ययोःसिक्ष्याणाम्
सप्तमीसिक्ष्येसिक्ष्ययोःसिक्ष्येषु
सम्बोधनहे सिक्ष्यहे सिक्ष्यौहे सिक्ष्याः

अर्थ: स्फटिक, शीशा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें