🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:28:41 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सितेतर (पुंलिङ्ग)

जो स्वेत न हो अर्थात् काला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासितेतरःसितेतरौसितेतराः
द्वितीयासितेतरम्सितेतरौसितेतरान्
तृतीयासितेतरेणसितेतराभ्याम्सितेतरैः
चतुर्थीसितेतरायसितेतराभ्याम्सितेतरेभ्यः
पञ्चमीसितेतरात् / सितेतराद्सितेतराभ्याम्सितेतरेभ्यः
षष्ठीसितेतरस्यसितेतरयोःसितेतराणाम्
सप्तमीसितेतरेसितेतरयोःसितेतरेषु
सम्बोधनहे सितेतरहे सितेतरौहे सितेतराः

अर्थ: जो स्वेत न हो अर्थात् काला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सितेतर (नपुंसकलिङ्ग)

जो स्वेत न हो अर्थात् काला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासितेतरम्सितेतरेसितेतराणि
द्वितीयासितेतरम्सितेतरेसितेतराणि
तृतीयासितेतरेणसितेतराभ्याम्सितेतरैः
चतुर्थीसितेतरायसितेतराभ्याम्सितेतरेभ्यः
पञ्चमीसितेतरात् / सितेतराद्सितेतराभ्याम्सितेतरेभ्यः
षष्ठीसितेतरस्यसितेतरयोःसितेतराणाम्
सप्तमीसितेतरेसितेतरयोःसितेतरेषु
सम्बोधनहे सितेतरहे सितेतरेहे सितेतराणि

अर्थ: जो स्वेत न हो अर्थात् काला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें