🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:39:27 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सिरालु (पुंलिङ्ग)

सिर (पीपलामूल की जड़) + आलु (उल्लू)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासिरालुःसिरालूसिरालवः
द्वितीयासिरालुम्सिरालूसिरालून्
तृतीयासिरालुनासिरालुभ्याम्सिरालुभिः
चतुर्थीसिरालवेसिरालुभ्याम्सिरालुभ्यः
पञ्चमीसिरालोःसिरालुभ्याम्सिरालुभ्यः
षष्ठीसिरालोःसिराल्वोःसिरालूनाम्
सप्तमीसिरालौसिराल्वोःसिरालुषु
सम्बोधनहे सिरालोहे सिरालूहे सिरालवः

अर्थ: सिर (पीपलामूल की जड़) + आलु (उल्लू)
English: = (or w.r. for) सिराल, VarBṛS.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सिरालु (नपुंसकलिङ्ग)

सिर (पीपलामूल की जड़) + आलु (आबनूस, काला आबनूस)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासिरालुसिरालुनीसिरालूनि
द्वितीयासिरालुसिरालुनीसिरालूनि
तृतीयासिरालुनासिरालुभ्याम्सिरालुभिः
चतुर्थीसिरालुने / सिरालवेसिरालुभ्याम्सिरालुभ्यः
पञ्चमीसिरालुनः / सिरालोःसिरालुभ्याम्सिरालुभ्यः
षष्ठीसिरालुनः / सिरालोःसिरालुनोः / सिराल्वोःसिरालूनाम्
सप्तमीसिरालुनि / सिरालौसिरालुनोः / सिराल्वोःसिरालुषु
सम्बोधनहे सिरालु / हे सिरालोहे सिरालुनीहे सिरालूनि

अर्थ: सिर (पीपलामूल की जड़) + आलु (आबनूस, काला आबनूस)
English: = (or w.r. for) सिराल, VarBṛS.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें