🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:02:27 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सुख (नपुंसकलिङ्ग)

प्रसन्न, आनन्दित, हर्षपूर्ण खुश

🔎 आपका लिखा रूप सुखेन = तृतीया विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासुखम्सुखेसुखानि
द्वितीयासुखम्सुखेसुखानि
तृतीयासुखेनसुखाभ्याम्सुखैः
चतुर्थीसुखायसुखाभ्याम्सुखेभ्यः
पञ्चमीसुखात् / सुखाद्सुखाभ्याम्सुखेभ्यः
षष्ठीसुखस्यसुखयोःसुखानाम्
सप्तमीसुखेसुखयोःसुखेषु
सम्बोधनहे सुखहे सुखेहे सुखानि

अर्थ: प्रसन्न, आनन्दित, हर्षपूर्ण खुश
संस्कृत: आनन्दः · पर्याय: मुद्, प्रीति, प्रमद, हर्ष, प्रमोद

📚 अमरकोश में:
• भोग (३.३.२८) — पर्याय: स्त्री, साँप, शरीर
• आनन्द के नाम (१.४.२६) — पर्याय: मुद्, प्रीति, प्रमद, हर्ष, प्रमोद, आमोद, सम्मद, आनन्दथु, आनन्द, शर्म

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सुख (पुंलिङ्ग)

प्रसन्न, आनन्दित, हर्षपूर्ण खुश

🔎 आपका लिखा रूप सुखेन = तृतीया विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासुखःसुखौसुखाः
द्वितीयासुखम्सुखौसुखान्
तृतीयासुखेनसुखाभ्याम्सुखैः
चतुर्थीसुखायसुखाभ्याम्सुखेभ्यः
पञ्चमीसुखात् / सुखाद्सुखाभ्याम्सुखेभ्यः
षष्ठीसुखस्यसुखयोःसुखानाम्
सप्तमीसुखेसुखयोःसुखेषु
सम्बोधनहे सुखहे सुखौहे सुखाः

अर्थ: प्रसन्न, आनन्दित, हर्षपूर्ण खुश
संस्कृत: पर्याय: मुद्, प्रीति, प्रमद, हर्ष, प्रमोद

📚 अमरकोश में:
• भोग (३.३.२८) — पर्याय: स्त्री, साँप, शरीर
• आनन्द के नाम (१.४.२६) — पर्याय: मुद्, प्रीति, प्रमद, हर्ष, प्रमोद, आमोद, सम्मद, आनन्दथु, आनन्द, शर्म

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें