🕉️ 22 November 2026, Sunday · 05:44:28 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सुगन्धा (स्त्रीलिङ्ग)

पवित्र तुलसी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासुगन्धासुगन्धेसुगन्धाः
द्वितीयासुगन्धाम्सुगन्धेसुगन्धाः
तृतीयासुगन्धयासुगन्धाभ्याम्सुगन्धाभिः
चतुर्थीसुगन्धायैसुगन्धाभ्याम्सुगन्धाभ्यः
पञ्चमीसुगन्धायाःसुगन्धाभ्याम्सुगन्धाभ्यः
षष्ठीसुगन्धायाःसुगन्धयोःसुगन्धानाम्
सप्तमीसुगन्धायाम्सुगन्धयोःसुगन्धासु
सम्बोधनहे सुगन्धेहे सुगन्धेहे सुगन्धाः

अर्थ: पवित्र तुलसी
संस्कृत: पर्याय: नाकुली, सुरसा, रास्ना, गन्धनाकुली, नकुलेष्टा

📚 अमरकोश में:
• रास्ना के नाम (२.४.११४) — पर्याय: नाकुली, सुरसा, रास्ना, गन्धनाकुली

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬