🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:45:12 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सुग्रह (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासुग्रहःसुग्रहौसुग्रहाः
द्वितीयासुग्रहम्सुग्रहौसुग्रहान्
तृतीयासुग्रहेणसुग्रहाभ्याम्सुग्रहैः
चतुर्थीसुग्रहायसुग्रहाभ्याम्सुग्रहेभ्यः
पञ्चमीसुग्रहात् / सुग्रहाद्सुग्रहाभ्याम्सुग्रहेभ्यः
षष्ठीसुग्रहस्यसुग्रहयोःसुग्रहाणाम्
सप्तमीसुग्रहेसुग्रहयोःसुग्रहेषु
सम्बोधनहे सुग्रहहे सुग्रहौहे सुग्रहाः

अर्थ: —
English: having a good handle, MBh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सुग्रह (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासुग्रहम्सुग्रहेसुग्रहाणि
द्वितीयासुग्रहम्सुग्रहेसुग्रहाणि
तृतीयासुग्रहेणसुग्रहाभ्याम्सुग्रहैः
चतुर्थीसुग्रहायसुग्रहाभ्याम्सुग्रहेभ्यः
पञ्चमीसुग्रहात् / सुग्रहाद्सुग्रहाभ्याम्सुग्रहेभ्यः
षष्ठीसुग्रहस्यसुग्रहयोःसुग्रहाणाम्
सप्तमीसुग्रहेसुग्रहयोःसुग्रहेषु
सम्बोधनहे सुग्रहहे सुग्रहेहे सुग्रहाणि

अर्थ: —
English: having a good handle, MBh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें