🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:14:20 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सुदारुण (पुंलिङ्ग)

सुदा (यथेष्ट) + अरुण (लाल रंग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासुदारुणःसुदारुणौसुदारुणाः
द्वितीयासुदारुणम्सुदारुणौसुदारुणान्
तृतीयासुदारुणेनसुदारुणाभ्याम्सुदारुणैः
चतुर्थीसुदारुणायसुदारुणाभ्याम्सुदारुणेभ्यः
पञ्चमीसुदारुणात् / सुदारुणाद्सुदारुणाभ्याम्सुदारुणेभ्यः
षष्ठीसुदारुणस्यसुदारुणयोःसुदारुणानाम्
सप्तमीसुदारुणेसुदारुणयोःसुदारुणेषु
सम्बोधनहे सुदारुणहे सुदारुणौहे सुदारुणाः

अर्थ: सुदा (यथेष्ट) + अरुण (लाल रंग)
English: very cruel or dreadful or terrible (n. ‘something terrible’ or ‘a partic. mythical weapon’), MBh.; R. &c.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सुदारुण (नपुंसकलिङ्ग)

सुदा (यथेष्ट) + अरुण (लाल रंग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासुदारुणम्सुदारुणेसुदारुणानि
द्वितीयासुदारुणम्सुदारुणेसुदारुणानि
तृतीयासुदारुणेनसुदारुणाभ्याम्सुदारुणैः
चतुर्थीसुदारुणायसुदारुणाभ्याम्सुदारुणेभ्यः
पञ्चमीसुदारुणात् / सुदारुणाद्सुदारुणाभ्याम्सुदारुणेभ्यः
षष्ठीसुदारुणस्यसुदारुणयोःसुदारुणानाम्
सप्तमीसुदारुणेसुदारुणयोःसुदारुणेषु
सम्बोधनहे सुदारुणहे सुदारुणेहे सुदारुणानि

अर्थ: सुदा (यथेष्ट) + अरुण (लाल रंग)
English: very cruel or dreadful or terrible (n. ‘something terrible’ or ‘a partic. mythical weapon’), MBh.; R. &c.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬