🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:58:11 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सुम (पुंलिङ्ग)

चाँद

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासुमःसुमौसुमाः
द्वितीयासुमम्सुमौसुमान्
तृतीयासुमेनसुमाभ्याम्सुमैः
चतुर्थीसुमायसुमाभ्याम्सुमेभ्यः
पञ्चमीसुमात् / सुमाद्सुमाभ्याम्सुमेभ्यः
षष्ठीसुमस्यसुमयोःसुमानाम्
सप्तमीसुमेसुमयोःसुमेषु
सम्बोधनहे सुमहे सुमौहे सुमाः

अर्थ: चाँद
संस्कृत: पर्याय: सुमनस्, पुष्प, प्रसून, कुसुम, पीलु

📚 अमरकोश में:
• फूल के नाम (२.४.१७) — पर्याय: सुमनस्, पुष्प, प्रसून, कुसुम

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सुम (नपुंसकलिङ्ग)

फूल

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासुमम्सुमेसुमानि
द्वितीयासुमम्सुमेसुमानि
तृतीयासुमेनसुमाभ्याम्सुमैः
चतुर्थीसुमायसुमाभ्याम्सुमेभ्यः
पञ्चमीसुमात् / सुमाद्सुमाभ्याम्सुमेभ्यः
षष्ठीसुमस्यसुमयोःसुमानाम्
सप्तमीसुमेसुमयोःसुमेषु
सम्बोधनहे सुमहे सुमेहे सुमानि

अर्थ: फूल
संस्कृत: पर्याय: सुमनस्, पुष्प, प्रसून, कुसुम, पीलु

📚 अमरकोश में:
• फूल के नाम (२.४.१७) — पर्याय: सुमनस्, पुष्प, प्रसून, कुसुम

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें