🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:49:18 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सुमति (पुंलिङ्ग)

बहुत बुद्धिमान्

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासुमतिःसुमतीसुमतयः
द्वितीयासुमतिम्सुमतीसुमतीन्
तृतीयासुमतिनासुमतिभ्याम्सुमतिभिः
चतुर्थीसुमतयेसुमतिभ्याम्सुमतिभ्यः
पञ्चमीसुमतेःसुमतिभ्याम्सुमतिभ्यः
षष्ठीसुमतेःसुमत्योःसुमतीनाम्
सप्तमीसुमतौसुमत्योःसुमतिषु
सम्बोधनहे सुमतेहे सुमतीहे सुमतयः

अर्थ: बहुत बुद्धिमान्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सुमति (स्त्रीलिङ्ग)

बहुत बुद्धिमान्

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासुमतिःसुमतीसुमतयः
द्वितीयासुमतिम्सुमतीसुमतीः
तृतीयासुमत्यासुमतिभ्याम्सुमतिभिः
चतुर्थीसुमतये / सुमत्यैसुमतिभ्याम्सुमतिभ्यः
पञ्चमीसुमतेः / सुमत्याःसुमतिभ्याम्सुमतिभ्यः
षष्ठीसुमतेः / सुमत्याःसुमत्योःसुमतीनाम्
सप्तमीसुमतौ / सुमत्याम्सुमत्योःसुमतिषु
सम्बोधनहे सुमतेहे सुमतीहे सुमतयः

अर्थ: बहुत बुद्धिमान्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सुमति (नपुंसकलिङ्ग)

बहुत बुद्धिमान्

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासुमतिसुमतिनीसुमतीनि
द्वितीयासुमतिसुमतिनीसुमतीनि
तृतीयासुमतिनासुमतिभ्याम्सुमतिभिः
चतुर्थीसुमतिने / सुमतयेसुमतिभ्याम्सुमतिभ्यः
पञ्चमीसुमतिनः / सुमतेःसुमतिभ्याम्सुमतिभ्यः
षष्ठीसुमतिनः / सुमतेःसुमतिनोः / सुमत्योःसुमतीनाम्
सप्तमीसुमतिनि / सुमतौसुमतिनोः / सुमत्योःसुमतिषु
सम्बोधनहे सुमति / हे सुमतेहे सुमतिनीहे सुमतीनि

अर्थ: बहुत बुद्धिमान्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें