🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:19:49 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सुवर्ण (पुंलिङ्ग)

अच्छे रंग का, सुन्दर रंग का, चमकीले रंग का, उज्ज्वल, पीला, सुनहरा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासुवर्णःसुवर्णौसुवर्णाः
द्वितीयासुवर्णम्सुवर्णौसुवर्णान्
तृतीयासुवर्णेनसुवर्णाभ्याम्सुवर्णैः
चतुर्थीसुवर्णायसुवर्णाभ्याम्सुवर्णेभ्यः
पञ्चमीसुवर्णात् / सुवर्णाद्सुवर्णाभ्याम्सुवर्णेभ्यः
षष्ठीसुवर्णस्यसुवर्णयोःसुवर्णानाम्
सप्तमीसुवर्णेसुवर्णयोःसुवर्णेषु
सम्बोधनहे सुवर्णहे सुवर्णौहे सुवर्णाः

अर्थ: अच्छे रंग का, सुन्दर रंग का, चमकीले रंग का, उज्ज्वल, पीला, सुनहरा
संस्कृत: पर्याय: विस्त

📚 अमरकोश में:
• सोने का एक कर्ष (२.९.८६) — पर्याय: बिस्त
• सोने के नाम (२.९.९४) — पर्याय: स्वर्ण, कनक, हिरण्य, हेम, हाटक, तपनीय, शातकुम्भ, गांगेय, भर्म, कर्बुर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सुवर्ण (नपुंसकलिङ्ग)

अच्छे रंग का, सुन्दर रंग का, चमकीले रंग का, उज्ज्वल, पीला, सुनहरा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासुवर्णम्सुवर्णेसुवर्णानि
द्वितीयासुवर्णम्सुवर्णेसुवर्णानि
तृतीयासुवर्णेनसुवर्णाभ्याम्सुवर्णैः
चतुर्थीसुवर्णायसुवर्णाभ्याम्सुवर्णेभ्यः
पञ्चमीसुवर्णात् / सुवर्णाद्सुवर्णाभ्याम्सुवर्णेभ्यः
षष्ठीसुवर्णस्यसुवर्णयोःसुवर्णानाम्
सप्तमीसुवर्णेसुवर्णयोःसुवर्णेषु
सम्बोधनहे सुवर्णहे सुवर्णेहे सुवर्णानि

अर्थ: अच्छे रंग का, सुन्दर रंग का, चमकीले रंग का, उज्ज्वल, पीला, सुनहरा
संस्कृत: पर्याय: विस्त

📚 अमरकोश में:
• सोने का एक कर्ष (२.९.८६) — पर्याय: बिस्त
• सोने के नाम (२.९.९४) — पर्याय: स्वर्ण, कनक, हिरण्य, हेम, हाटक, तपनीय, शातकुम्भ, गांगेय, भर्म, कर्बुर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें