🕉️ 22 November 2026, Sunday · 07:55:52 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सुवर्णक (नपुंसकलिङ्ग)

पीतल, कांसा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासुवर्णकम्सुवर्णकेसुवर्णकानि
द्वितीयासुवर्णकम्सुवर्णकेसुवर्णकानि
तृतीयासुवर्णकेनसुवर्णकाभ्याम्सुवर्णकैः
चतुर्थीसुवर्णकायसुवर्णकाभ्याम्सुवर्णकेभ्यः
पञ्चमीसुवर्णकात् / सुवर्णकाद्सुवर्णकाभ्याम्सुवर्णकेभ्यः
षष्ठीसुवर्णकस्यसुवर्णकयोःसुवर्णकानाम्
सप्तमीसुवर्णकेसुवर्णकयोःसुवर्णकेषु
सम्बोधनहे सुवर्णकहे सुवर्णकेहे सुवर्णकानि

अर्थ: पीतल, कांसा
संस्कृत: पर्याय: आरग्वध, राजवृक्ष, सम्पाक, चतुरङ्गुल, आरेवत

📚 अमरकोश में:
• अमलतास के और नाम (२.४.२४) — पर्याय: आरेवत, व्याधिघात, कृतमाल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सुवर्णक (पुंलिङ्ग)

पीतल, कांसा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासुवर्णकःसुवर्णकौसुवर्णकाः
द्वितीयासुवर्णकम्सुवर्णकौसुवर्णकान्
तृतीयासुवर्णकेनसुवर्णकाभ्याम्सुवर्णकैः
चतुर्थीसुवर्णकायसुवर्णकाभ्याम्सुवर्णकेभ्यः
पञ्चमीसुवर्णकात् / सुवर्णकाद्सुवर्णकाभ्याम्सुवर्णकेभ्यः
षष्ठीसुवर्णकस्यसुवर्णकयोःसुवर्णकानाम्
सप्तमीसुवर्णकेसुवर्णकयोःसुवर्णकेषु
सम्बोधनहे सुवर्णकहे सुवर्णकौहे सुवर्णकाः

अर्थ: पीतल, कांसा
संस्कृत: पर्याय: आरग्वध, राजवृक्ष, सम्पाक, चतुरङ्गुल, आरेवत
English: golden, Harav.

📚 अमरकोश में:
• अमलतास के और नाम (२.४.२४) — पर्याय: आरेवत, व्याधिघात, कृतमाल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬