🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:52:02 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सुषम (पुंलिङ्ग)

अत्यन्त प्रिय या सुन्दर, बहुत सुखकर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासुषमःसुषमौसुषमाः
द्वितीयासुषमम्सुषमौसुषमान्
तृतीयासुषमेणसुषमाभ्याम्सुषमैः
चतुर्थीसुषमायसुषमाभ्याम्सुषमेभ्यः
पञ्चमीसुषमात् / सुषमाद्सुषमाभ्याम्सुषमेभ्यः
षष्ठीसुषमस्यसुषमयोःसुषमाणाम्
सप्तमीसुषमेसुषमयोःसुषमेषु
सम्बोधनहे सुषमहे सुषमौहे सुषमाः

अर्थ: अत्यन्त प्रिय या सुन्दर, बहुत सुखकर
संस्कृत: पर्याय: सुन्दर, रुचिर, चारु, साधु, शोभन

📚 अमरकोश में:
• सुन्दर (३.१.५२) — पर्याय: सुन्दर, रुचिर, चारु, साधु, शोभन, कान्त, मनोरम, रुच्य, मनोज्ञ, मंजु

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सुषम (नपुंसकलिङ्ग)

अत्यन्त प्रिय या सुन्दर, बहुत सुखकर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासुषमम्सुषमेसुषमाणि
द्वितीयासुषमम्सुषमेसुषमाणि
तृतीयासुषमेणसुषमाभ्याम्सुषमैः
चतुर्थीसुषमायसुषमाभ्याम्सुषमेभ्यः
पञ्चमीसुषमात् / सुषमाद्सुषमाभ्याम्सुषमेभ्यः
षष्ठीसुषमस्यसुषमयोःसुषमाणाम्
सप्तमीसुषमेसुषमयोःसुषमेषु
सम्बोधनहे सुषमहे सुषमेहे सुषमाणि

अर्थ: अत्यन्त प्रिय या सुन्दर, बहुत सुखकर
संस्कृत: पर्याय: सुन्दर, रुचिर, चारु, साधु, शोभन

📚 अमरकोश में:
• सुन्दर (३.१.५२) — पर्याय: सुन्दर, रुचिर, चारु, साधु, शोभन, कान्त, मनोरम, रुच्य, मनोज्ञ, मंजु

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें