🕉️ 22 November 2026, Sunday · 08:57:12 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सूत्रधर (पुंलिङ्ग)

सूत्र (धागा, डोरी) + धर (पहाड़)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासूत्रधरःसूत्रधरौसूत्रधराः
द्वितीयासूत्रधरम्सूत्रधरौसूत्रधरान्
तृतीयासूत्रधरेणसूत्रधराभ्याम्सूत्रधरैः
चतुर्थीसूत्रधरायसूत्रधराभ्याम्सूत्रधरेभ्यः
पञ्चमीसूत्रधरात् / सूत्रधराद्सूत्रधराभ्याम्सूत्रधरेभ्यः
षष्ठीसूत्रधरस्यसूत्रधरयोःसूत्रधराणाम्
सप्तमीसूत्रधरेसूत्रधरयोःसूत्रधरेषु
सम्बोधनहे सूत्रधरहे सूत्रधरौहे सूत्रधराः

अर्थ: सूत्र (धागा, डोरी) + धर (पहाड़)
English: wearing a string of (comp.), MBh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सूत्रधर (नपुंसकलिङ्ग)

सूत्र (धागा, डोरी) + धर (विष, जहर)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासूत्रधरम्सूत्रधरेसूत्रधराणि
द्वितीयासूत्रधरम्सूत्रधरेसूत्रधराणि
तृतीयासूत्रधरेणसूत्रधराभ्याम्सूत्रधरैः
चतुर्थीसूत्रधरायसूत्रधराभ्याम्सूत्रधरेभ्यः
पञ्चमीसूत्रधरात् / सूत्रधराद्सूत्रधराभ्याम्सूत्रधरेभ्यः
षष्ठीसूत्रधरस्यसूत्रधरयोःसूत्रधराणाम्
सप्तमीसूत्रधरेसूत्रधरयोःसूत्रधरेषु
सम्बोधनहे सूत्रधरहे सूत्रधरेहे सूत्रधराणि

अर्थ: सूत्र (धागा, डोरी) + धर (विष, जहर)
English: wearing a string of (comp.), MBh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें