🕉️ 20 November 2026, Friday · 08:07:42 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सूर्मी (स्त्रीलिङ्ग)

शूर्मि, पृषो.शस्य सः, ङीष्

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासूर्मीसूर्म्यौसूर्म्यः
द्वितीयासूर्मीम्सूर्म्यौसूर्मीः
तृतीयासूर्म्यासूर्मीभ्याम्सूर्मीभिः
चतुर्थीसूर्म्यैसूर्मीभ्याम्सूर्मीभ्यः
पञ्चमीसूर्म्याःसूर्मीभ्याम्सूर्मीभ्यः
षष्ठीसूर्म्याःसूर्म्योःसूर्मीणाम्
सप्तमीसूर्म्याम्सूर्म्योःसूर्मीषु
सम्बोधनहे सूर्मिहे सूर्म्यौहे सूर्म्यः

अर्थ: शूर्मि, पृषो.शस्य सः, ङीष्
संस्कृत: पर्याय: स्थूणा, अयःप्रतिमा

📚 अमरकोश में:
• लोहे की मूर्ति/खम्भा (२.१०.३५) — पर्याय: स्थूणा, अयःप्रतिमा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें