🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:39:17 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सूर्य (पुंलिङ्ग)

सरति आकाशे सूर्यः, यद्वा सुवति कर्मणि लोकं प्रेरयति - सृ + क्यप्, नि . " सूरज

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासूर्यःसूर्यौसूर्याः
द्वितीयासूर्यम्सूर्यौसूर्यान्
तृतीयासूर्येणसूर्याभ्याम्सूर्यैः
चतुर्थीसूर्यायसूर्याभ्याम्सूर्येभ्यः
पञ्चमीसूर्यात् / सूर्याद्सूर्याभ्याम्सूर्येभ्यः
षष्ठीसूर्यस्यसूर्ययोःसूर्याणाम्
सप्तमीसूर्येसूर्ययोःसूर्येषु
सम्बोधनहे सूर्यहे सूर्यौहे सूर्याः

अर्थ: सरति आकाशे सूर्यः, यद्वा सुवति कर्मणि लोकं प्रेरयति - सृ + क्यप्, नि . " सूरज
संस्कृत: पर्याय: सूर, अर्यमन्, आदित्य, द्वादशात्मन्, दिवाकर

📚 अमरकोश में:
• सूर्य के नाम (१.३.३०) — पर्याय: सूर, अर्यमा, आदित्य, द्वादशात्मा, दिवाकर, भास्कर, अहस्कर, ब्रध्न, प्रभाकर, विभाकर
• अरुण (३.३.५५) — पर्याय: लाल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें