🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:21:06 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सेना (स्त्रीलिङ्ग)

प्रभु वाला, जिसका कोई स्वामी हो, नेता हो

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासेनासेनेसेनाः
द्वितीयासेनाम्सेनेसेनाः
तृतीयासेनयासेनाभ्याम्सेनाभिः
चतुर्थीसेनायैसेनाभ्याम्सेनाभ्यः
पञ्चमीसेनायाःसेनाभ्याम्सेनाभ्यः
षष्ठीसेनायाःसेनयोःसेनानाम्
सप्तमीसेनायाम्सेनयोःसेनासु
सम्बोधनहे सेनेहे सेनेहे सेनाः

अर्थ: प्रभु वाला, जिसका कोई स्वामी हो, नेता हो
संस्कृत: पर्याय: बल, ध्वजिनी, वाहिनी, पृतना, अनीकिनी

📚 अमरकोश में:
• सेना के नाम (२.८.७८) — पर्याय: ध्वजिनी, वाहिनी, पृतना, अनीकिनी, चमू, वरूथिनी, बल, सैन्य, चक्र, अनीक
• सन्नय (३.३.१५९) — पर्याय: समूह
• प्रतिसर (३.३.१८२) — पर्याय: कलाई, कंगन

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें