🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:55:18 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सेरु (पुंलिङ्ग)

बाँधने वाला, कसने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासेरुःसेरूसेरवः
द्वितीयासेरुम्सेरूसेरून्
तृतीयासेरुणासेरुभ्याम्सेरुभिः
चतुर्थीसेरवेसेरुभ्याम्सेरुभ्यः
पञ्चमीसेरोःसेरुभ्याम्सेरुभ्यः
षष्ठीसेरोःसेर्वोःसेरूणाम्
सप्तमीसेरौसेर्वोःसेरुषु
सम्बोधनहे सेरोहे सेरूहे सेरवः

अर्थ: बाँधने वाला, कसने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सेरु (स्त्रीलिङ्ग)

बाँधने वाला, कसने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासेरुःसेरूसेरवः
द्वितीयासेरुम्सेरूसेरूः
तृतीयासेर्वासेरुभ्याम्सेरुभिः
चतुर्थीसेरवे / सेर्वैसेरुभ्याम्सेरुभ्यः
पञ्चमीसेरोः / सेर्वाःसेरुभ्याम्सेरुभ्यः
षष्ठीसेरोः / सेर्वाःसेर्वोःसेरूणाम्
सप्तमीसेरौ / सेर्वाम्सेर्वोःसेरुषु
सम्बोधनहे सेरोहे सेरूहे सेरवः

अर्थ: बाँधने वाला, कसने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सेरु (नपुंसकलिङ्ग)

बाँधने वाला, कसने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासेरुसेरुणीसेरूणि
द्वितीयासेरुसेरुणीसेरूणि
तृतीयासेरुणासेरुभ्याम्सेरुभिः
चतुर्थीसेरुणेसेरुभ्याम्सेरुभ्यः
पञ्चमीसेरुणःसेरुभ्याम्सेरुभ्यः
षष्ठीसेरुणःसेरुणोःसेरूणाम्
सप्तमीसेरुणिसेरुणोःसेरुषु
सम्बोधनहे सेरु / हे सेरोहे सेरुणीहे सेरूणि

अर्थ: बाँधने वाला, कसने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें