🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:23:25 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सेवक (पुंलिङ्ग)

सेवा करने वाला, पूजा करने वाला, सम्मान करने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासेवकःसेवकौसेवकाः
द्वितीयासेवकम्सेवकौसेवकान्
तृतीयासेवकेनसेवकाभ्याम्सेवकैः
चतुर्थीसेवकायसेवकाभ्याम्सेवकेभ्यः
पञ्चमीसेवकात् / सेवकाद्सेवकाभ्याम्सेवकेभ्यः
षष्ठीसेवकस्यसेवकयोःसेवकानाम्
सप्तमीसेवकेसेवकयोःसेवकेषु
सम्बोधनहे सेवकहे सेवकौहे सेवकाः

अर्थ: सेवा करने वाला, पूजा करने वाला, सम्मान करने वाला
संस्कृत: पर्याय: अर्थिन्, अनुजीविन्

📚 अमरकोश में:
• सेवक (२.८.९) — पर्याय: अर्थी, अनुजीवी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सेवक (नपुंसकलिङ्ग)

सेवा करने वाला, पूजा करने वाला, सम्मान करने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासेवकम्सेवकेसेवकानि
द्वितीयासेवकम्सेवकेसेवकानि
तृतीयासेवकेनसेवकाभ्याम्सेवकैः
चतुर्थीसेवकायसेवकाभ्याम्सेवकेभ्यः
पञ्चमीसेवकात् / सेवकाद्सेवकाभ्याम्सेवकेभ्यः
षष्ठीसेवकस्यसेवकयोःसेवकानाम्
सप्तमीसेवकेसेवकयोःसेवकेषु
सम्बोधनहे सेवकहे सेवकेहे सेवकानि

अर्थ: सेवा करने वाला, पूजा करने वाला, सम्मान करने वाला
संस्कृत: पर्याय: अर्थिन्, अनुजीविन्

📚 अमरकोश में:
• सेवक (२.८.९) — पर्याय: अर्थी, अनुजीवी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें