🕉️ 19 November 2026, Thursday · 06:38:54 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सेव्य (पुंलिङ्ग)

सेवा किये जाने के योग्य, टहल किये जाने के योग्य

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासेव्यःसेव्यौसेव्याः
द्वितीयासेव्यम्सेव्यौसेव्यान्
तृतीयासेव्येनसेव्याभ्याम्सेव्यैः
चतुर्थीसेव्यायसेव्याभ्याम्सेव्येभ्यः
पञ्चमीसेव्यात् / सेव्याद्सेव्याभ्याम्सेव्येभ्यः
षष्ठीसेव्यस्यसेव्ययोःसेव्यानाम्
सप्तमीसेव्येसेव्ययोःसेव्येषु
सम्बोधनहे सेव्यहे सेव्यौहे सेव्याः

अर्थ: सेवा किये जाने के योग्य, टहल किये जाने के योग्य
संस्कृत: पर्याय: उशीर, अभय, नलद, अमृणाल, जलाशय

📚 अमरकोश में:
• उसकी जड़ (ख़स) के नाम (२.४.१६४) — पर्याय: उशीर, अभय, नलद, अमृणाल, जलाशय

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सेव्य (नपुंसकलिङ्ग)

सेवा किये जाने के योग्य, टहल किये जाने के योग्य

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासेव्यम्सेव्येसेव्यानि
द्वितीयासेव्यम्सेव्येसेव्यानि
तृतीयासेव्येनसेव्याभ्याम्सेव्यैः
चतुर्थीसेव्यायसेव्याभ्याम्सेव्येभ्यः
पञ्चमीसेव्यात् / सेव्याद्सेव्याभ्याम्सेव्येभ्यः
षष्ठीसेव्यस्यसेव्ययोःसेव्यानाम्
सप्तमीसेव्येसेव्ययोःसेव्येषु
सम्बोधनहे सेव्यहे सेव्येहे सेव्यानि

अर्थ: सेवा किये जाने के योग्य, टहल किये जाने के योग्य
संस्कृत: पर्याय: उशीर, अभय, नलद, अमृणाल, जलाशय

📚 अमरकोश में:
• उसकी जड़ (ख़स) के नाम (२.४.१६४) — पर्याय: उशीर, अभय, नलद, अमृणाल, जलाशय

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें