🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:11:19 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सैनिक (पुंलिङ्ग)

सेनायां समवैति ठक् सेनासम्बन्धी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासैनिकःसैनिकौसैनिकाः
द्वितीयासैनिकम्सैनिकौसैनिकान्
तृतीयासैनिकेनसैनिकाभ्याम्सैनिकैः
चतुर्थीसैनिकायसैनिकाभ्याम्सैनिकेभ्यः
पञ्चमीसैनिकात् / सैनिकाद्सैनिकाभ्याम्सैनिकेभ्यः
षष्ठीसैनिकस्यसैनिकयोःसैनिकानाम्
सप्तमीसैनिकेसैनिकयोःसैनिकेषु
सम्बोधनहे सैनिकहे सैनिकौहे सैनिकाः

अर्थ: सेनायां समवैति ठक् सेनासम्बन्धी
संस्कृत: पर्याय: सेनारक्ष

📚 अमरकोश में:
• सेना की रक्षा करने वाले (२.८.६१) — पर्याय: सेनारक्ष

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सैनिक (नपुंसकलिङ्ग)

सेनायां समवैति ठक् सेनासम्बन्धी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासैनिकम्सैनिकेसैनिकानि
द्वितीयासैनिकम्सैनिकेसैनिकानि
तृतीयासैनिकेनसैनिकाभ्याम्सैनिकैः
चतुर्थीसैनिकायसैनिकाभ्याम्सैनिकेभ्यः
पञ्चमीसैनिकात् / सैनिकाद्सैनिकाभ्याम्सैनिकेभ्यः
षष्ठीसैनिकस्यसैनिकयोःसैनिकानाम्
सप्तमीसैनिकेसैनिकयोःसैनिकेषु
सम्बोधनहे सैनिकहे सैनिकेहे सैनिकानि

अर्थ: सेनायां समवैति ठक् सेनासम्बन्धी
संस्कृत: पर्याय: सेनारक्ष

📚 अमरकोश में:
• सेना की रक्षा करने वाले (२.८.६१) — पर्याय: सेनारक्ष

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें