🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:04:51 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सोदर्य (पुंलिङ्ग)

सहोदर भाई, सगा भाई

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासोदर्यःसोदर्यौसोदर्याः
द्वितीयासोदर्यम्सोदर्यौसोदर्यान्
तृतीयासोदर्येणसोदर्याभ्याम्सोदर्यैः
चतुर्थीसोदर्यायसोदर्याभ्याम्सोदर्येभ्यः
पञ्चमीसोदर्यात् / सोदर्याद्सोदर्याभ्याम्सोदर्येभ्यः
षष्ठीसोदर्यस्यसोदर्ययोःसोदर्याणाम्
सप्तमीसोदर्येसोदर्ययोःसोदर्येषु
सम्बोधनहे सोदर्यहे सोदर्यौहे सोदर्याः

अर्थ: सहोदर भाई, सगा भाई
संस्कृत: पर्याय: समानोदर्य, सगर्भ्य, सहज

📚 अमरकोश में:
• सगा भाई (एक माँ से जन्मा) (२.६.३४) — पर्याय: समानोदर्य, सगर्भ्य, सहज

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सोदर्य (नपुंसकलिङ्ग)

सहोदर भाई, सगा भाई

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासोदर्यम्सोदर्येसोदर्याणि
द्वितीयासोदर्यम्सोदर्येसोदर्याणि
तृतीयासोदर्येणसोदर्याभ्याम्सोदर्यैः
चतुर्थीसोदर्यायसोदर्याभ्याम्सोदर्येभ्यः
पञ्चमीसोदर्यात् / सोदर्याद्सोदर्याभ्याम्सोदर्येभ्यः
षष्ठीसोदर्यस्यसोदर्ययोःसोदर्याणाम्
सप्तमीसोदर्येसोदर्ययोःसोदर्येषु
सम्बोधनहे सोदर्यहे सोदर्येहे सोदर्याणि

अर्थ: सहोदर भाई, सगा भाई
संस्कृत: पर्याय: समानोदर्य, सगर्भ्य, सहज
English: id., MBh.; Kāv. &c.

📚 अमरकोश में:
• सगा भाई (एक माँ से जन्मा) (२.६.३४) — पर्याय: समानोदर्य, सगर्भ्य, सहज

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें