🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:27:30 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सौवीर (नपुंसकलिङ्ग)

बेर का फल

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासौवीरम्सौवीरेसौवीराणि
द्वितीयासौवीरम्सौवीरेसौवीराणि
तृतीयासौवीरेणसौवीराभ्याम्सौवीरैः
चतुर्थीसौवीरायसौवीराभ्याम्सौवीरेभ्यः
पञ्चमीसौवीरात् / सौवीराद्सौवीराभ्याम्सौवीरेभ्यः
षष्ठीसौवीरस्यसौवीरयोःसौवीराणाम्
सप्तमीसौवीरेसौवीरयोःसौवीरेषु
सम्बोधनहे सौवीरहे सौवीरेहे सौवीराणि

अर्थ: बेर का फल
संस्कृत: पर्याय: कोल, कुवल, फेनिल, बदर, घोण्टा

📚 अमरकोश में:
• बेर (फल) के और नाम (२.४.३७) — पर्याय: बदर, घोण्टा
• काँजी (२.९.३९) — पर्याय: आरनालक, कुल्माष, अभिषुत
• सुरमा (२.९.१००) — पर्याय: स्रोतोंजन, कापोतांजन, यामुन

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सौवीर (पुंलिङ्ग)

सुवीर देश या वहाँ का अधिवासी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासौवीरःसौवीरौसौवीराः
द्वितीयासौवीरम्सौवीरौसौवीरान्
तृतीयासौवीरेणसौवीराभ्याम्सौवीरैः
चतुर्थीसौवीरायसौवीराभ्याम्सौवीरेभ्यः
पञ्चमीसौवीरात् / सौवीराद्सौवीराभ्याम्सौवीरेभ्यः
षष्ठीसौवीरस्यसौवीरयोःसौवीराणाम्
सप्तमीसौवीरेसौवीरयोःसौवीरेषु
सम्बोधनहे सौवीरहे सौवीरौहे सौवीराः

अर्थ: सुवीर देश या वहाँ का अधिवासी
संस्कृत: पर्याय: कोल, कुवल, फेनिल, बदर, घोण्टा

📚 अमरकोश में:
• बेर (फल) के और नाम (२.४.३७) — पर्याय: बदर, घोण्टा
• काँजी (२.९.३९) — पर्याय: आरनालक, कुल्माष, अभिषुत
• सुरमा (२.९.१००) — पर्याय: स्रोतोंजन, कापोतांजन, यामुन

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें