🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:49:58 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

स्तन्य (नपुंसकलिङ्ग)

मां का दूध, क्षीर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्तन्यम्स्तन्येस्तन्यानि
द्वितीयास्तन्यम्स्तन्येस्तन्यानि
तृतीयास्तन्येनस्तन्याभ्याम्स्तन्यैः
चतुर्थीस्तन्यायस्तन्याभ्याम्स्तन्येभ्यः
पञ्चमीस्तन्यात् / स्तन्याद्स्तन्याभ्याम्स्तन्येभ्यः
षष्ठीस्तन्यस्यस्तन्ययोःस्तन्यानाम्
सप्तमीस्तन्येस्तन्ययोःस्तन्येषु
सम्बोधनहे स्तन्यहे स्तन्येहे स्तन्यानि

अर्थ: मां का दूध, क्षीर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

स्तन्य (पुंलिङ्ग)

मां का दूध, क्षीर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्तन्यःस्तन्यौस्तन्याः
द्वितीयास्तन्यम्स्तन्यौस्तन्यान्
तृतीयास्तन्येनस्तन्याभ्याम्स्तन्यैः
चतुर्थीस्तन्यायस्तन्याभ्याम्स्तन्येभ्यः
पञ्चमीस्तन्यात् / स्तन्याद्स्तन्याभ्याम्स्तन्येभ्यः
षष्ठीस्तन्यस्यस्तन्ययोःस्तन्यानाम्
सप्तमीस्तन्येस्तन्ययोःस्तन्येषु
सम्बोधनहे स्तन्यहे स्तन्यौहे स्तन्याः

अर्थ: मां का दूध, क्षीर
English: contained in the female breast, RV. Sch.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें