🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:08:07 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

स्तावक (पुंलिङ्ग)

प्रशंसक, स्तोता, चापलूस

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्तावकःस्तावकौस्तावकाः
द्वितीयास्तावकम्स्तावकौस्तावकान्
तृतीयास्तावकेनस्तावकाभ्याम्स्तावकैः
चतुर्थीस्तावकायस्तावकाभ्याम्स्तावकेभ्यः
पञ्चमीस्तावकात् / स्तावकाद्स्तावकाभ्याम्स्तावकेभ्यः
षष्ठीस्तावकस्यस्तावकयोःस्तावकानाम्
सप्तमीस्तावकेस्तावकयोःस्तावकेषु
सम्बोधनहे स्तावकहे स्तावकौहे स्तावकाः

अर्थ: प्रशंसक, स्तोता, चापलूस

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

स्तावक (नपुंसकलिङ्ग)

प्रशंसक, स्तोता, चापलूस

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्तावकम्स्तावकेस्तावकानि
द्वितीयास्तावकम्स्तावकेस्तावकानि
तृतीयास्तावकेनस्तावकाभ्याम्स्तावकैः
चतुर्थीस्तावकायस्तावकाभ्याम्स्तावकेभ्यः
पञ्चमीस्तावकात् / स्तावकाद्स्तावकाभ्याम्स्तावकेभ्यः
षष्ठीस्तावकस्यस्तावकयोःस्तावकानाम्
सप्तमीस्तावकेस्तावकयोःस्तावकेषु
सम्बोधनहे स्तावकहे स्तावकेहे स्तावकानि

अर्थ: प्रशंसक, स्तोता, चापलूस
English: praising, extolling, Sāy. (-त्व n., Kull.)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें