🕉️ 22 November 2026, Sunday · 07:35:05 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

स्तुवत् (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्तुवन्स्तुवन्तौस्तुवन्तः
द्वितीयास्तुवन्तम्स्तुवन्तौस्तुवतः
तृतीयास्तुवतास्तुवद्भ्याम्स्तुवद्भिः
चतुर्थीस्तुवतेस्तुवद्भ्याम्स्तुवद्भ्यः
पञ्चमीस्तुवतःस्तुवद्भ्याम्स्तुवद्भ्यः
षष्ठीस्तुवतःस्तुवतोःस्तुवताम्
सप्तमीस्तुवतिस्तुवतोःस्तुवत्सु
सम्बोधनहे स्तुवन्हे स्तुवन्तौहे स्तुवन्तः

अर्थ: —
English: (pr.p.) praising &c.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

स्तुवत् (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्तुवत् / स्तुवद्स्तुवतीस्तुवन्ति
द्वितीयास्तुवत् / स्तुवद्स्तुवतीस्तुवन्ति
तृतीयास्तुवतास्तुवद्भ्याम्स्तुवद्भिः
चतुर्थीस्तुवतेस्तुवद्भ्याम्स्तुवद्भ्यः
पञ्चमीस्तुवतःस्तुवद्भ्याम्स्तुवद्भ्यः
षष्ठीस्तुवतःस्तुवतोःस्तुवताम्
सप्तमीस्तुवतिस्तुवतोःस्तुवत्सु
सम्बोधनहे स्तुवत् / हे स्तुवद्हे स्तुवतीहे स्तुवन्ति

अर्थ: —
English: (pr.p.) praising &c.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬