🕉️ 23 November 2026, Monday · 04:26:16 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

स्तृक्ष (पुंलिङ्ग)

स्तृ (तारा) + क्ष (नाश)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्तृक्षःस्तृक्षौस्तृक्षाः
द्वितीयास्तृक्षम्स्तृक्षौस्तृक्षान्
तृतीयास्तृक्षेणस्तृक्षाभ्याम्स्तृक्षैः
चतुर्थीस्तृक्षायस्तृक्षाभ्याम्स्तृक्षेभ्यः
पञ्चमीस्तृक्षात् / स्तृक्षाद्स्तृक्षाभ्याम्स्तृक्षेभ्यः
षष्ठीस्तृक्षस्यस्तृक्षयोःस्तृक्षाणाम्
सप्तमीस्तृक्षेस्तृक्षयोःस्तृक्षेषु
सम्बोधनहे स्तृक्षहे स्तृक्षौहे स्तृक्षाः

अर्थ: स्तृ (तारा) + क्ष (नाश)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

स्तृक्ष (नपुंसकलिङ्ग)

स्तृ (तारा) + क्ष (अन्तर्धान, हानि)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्तृक्षम्स्तृक्षेस्तृक्षाणि
द्वितीयास्तृक्षम्स्तृक्षेस्तृक्षाणि
तृतीयास्तृक्षेणस्तृक्षाभ्याम्स्तृक्षैः
चतुर्थीस्तृक्षायस्तृक्षाभ्याम्स्तृक्षेभ्यः
पञ्चमीस्तृक्षात् / स्तृक्षाद्स्तृक्षाभ्याम्स्तृक्षेभ्यः
षष्ठीस्तृक्षस्यस्तृक्षयोःस्तृक्षाणाम्
सप्तमीस्तृक्षेस्तृक्षयोःस्तृक्षेषु
सम्बोधनहे स्तृक्षहे स्तृक्षेहे स्तृक्षाणि

अर्थ: स्तृ (तारा) + क्ष (अन्तर्धान, हानि)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬