🕉️ 28 October 2026, Wednesday · 07:37:31 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

स्त्री (स्त्रीलिङ्ग)

नारी, औरत

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्त्रीस्त्र्यौस्त्र्यः
द्वितीयास्त्रीम्स्त्र्यौस्त्रीः
तृतीयास्त्र्यास्त्रीभ्याम्स्त्रीभिः
चतुर्थीस्त्र्यैस्त्रीभ्याम्स्त्रीभ्यः
पञ्चमीस्त्र्याःस्त्रीभ्याम्स्त्रीभ्यः
षष्ठीस्त्र्याःस्त्र्योःस्त्रीणाम्
सप्तमीस्त्र्याम्स्त्र्योःस्त्रीषु
सम्बोधनहे स्त्रिहे स्त्र्यौहे स्त्र्यः

अर्थ: नारी, औरत
संस्कृत: पर्याय: योषित्, अबला, योषा, नारी, सीमन्तिनी

📚 अमरकोश में:
• स्त्री के नाम (२.६.२) — पर्याय: योषित्, अबला, योषा, नारी, सीमन्तिनी, वधू, प्रतीपदर्शिनी, वामा, वनिता, महिला
• वासिता (३.३.८२) — पर्याय: हथिनी
• पयोधर (३.३.१७२) — पर्याय: बादल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें