🕉️ 22 November 2026, Sunday · 03:44:04 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

स्त्रैण (पुंलिङ्ग)

मादा, स्त्रीवाचक

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्त्रैणःस्त्रैणौस्त्रैणाः
द्वितीयास्त्रैणम्स्त्रैणौस्त्रैणान्
तृतीयास्त्रैणेनस्त्रैणाभ्याम्स्त्रैणैः
चतुर्थीस्त्रैणायस्त्रैणाभ्याम्स्त्रैणेभ्यः
पञ्चमीस्त्रैणात् / स्त्रैणाद्स्त्रैणाभ्याम्स्त्रैणेभ्यः
षष्ठीस्त्रैणस्यस्त्रैणयोःस्त्रैणानाम्
सप्तमीस्त्रैणेस्त्रैणयोःस्त्रैणेषु
सम्बोधनहे स्त्रैणहे स्त्रैणौहे स्त्रैणाः

अर्थ: मादा, स्त्रीवाचक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

स्त्रैण (नपुंसकलिङ्ग)

मादा, स्त्रीवाचक

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्त्रैणम्स्त्रैणेस्त्रैणानि
द्वितीयास्त्रैणम्स्त्रैणेस्त्रैणानि
तृतीयास्त्रैणेनस्त्रैणाभ्याम्स्त्रैणैः
चतुर्थीस्त्रैणायस्त्रैणाभ्याम्स्त्रैणेभ्यः
पञ्चमीस्त्रैणात् / स्त्रैणाद्स्त्रैणाभ्याम्स्त्रैणेभ्यः
षष्ठीस्त्रैणस्यस्त्रैणयोःस्त्रैणानाम्
सप्तमीस्त्रैणेस्त्रैणयोःस्त्रैणेषु
सम्बोधनहे स्त्रैणहे स्त्रैणेहे स्त्रैणानि

अर्थ: मादा, स्त्रीवाचक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें