🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:16:48 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

स्थविर (पुंलिङ्ग)

दृढ़, पक्का, स्थिर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्थविरःस्थविरौस्थविराः
द्वितीयास्थविरम्स्थविरौस्थविरान्
तृतीयास्थविरेणस्थविराभ्याम्स्थविरैः
चतुर्थीस्थविरायस्थविराभ्याम्स्थविरेभ्यः
पञ्चमीस्थविरात् / स्थविराद्स्थविराभ्याम्स्थविरेभ्यः
षष्ठीस्थविरस्यस्थविरयोःस्थविराणाम्
सप्तमीस्थविरेस्थविरयोःस्थविरेषु
सम्बोधनहे स्थविरहे स्थविरौहे स्थविराः

अर्थ: दृढ़, पक्का, स्थिर
संस्कृत: पर्याय: प्रवयस्, वृद्ध, जीन, जीर्ण, जरत्

📚 अमरकोश में:
• बूढ़ा (२.६.४२) — पर्याय: प्रवया, वृद्ध, जीन, जीर्ण, जरत्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

स्थविर (नपुंसकलिङ्ग)

दृढ़, पक्का, स्थिर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्थविरम्स्थविरेस्थविराणि
द्वितीयास्थविरम्स्थविरेस्थविराणि
तृतीयास्थविरेणस्थविराभ्याम्स्थविरैः
चतुर्थीस्थविरायस्थविराभ्याम्स्थविरेभ्यः
पञ्चमीस्थविरात् / स्थविराद्स्थविराभ्याम्स्थविरेभ्यः
षष्ठीस्थविरस्यस्थविरयोःस्थविराणाम्
सप्तमीस्थविरेस्थविरयोःस्थविरेषु
सम्बोधनहे स्थविरहे स्थविरेहे स्थविराणि

अर्थ: दृढ़, पक्का, स्थिर
संस्कृत: पर्याय: प्रवयस्, वृद्ध, जीन, जीर्ण, जरत्

📚 अमरकोश में:
• बूढ़ा (२.६.४२) — पर्याय: प्रवया, वृद्ध, जीन, जीर्ण, जरत्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें