🕉️ 21 November 2026, Saturday · 12:33:07 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

स्थातृ (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्थातास्थातारौस्थातारः
द्वितीयास्थातारम्स्थातारौस्थातॄन्
तृतीयास्थात्रास्थातृभ्याम्स्थातृभिः
चतुर्थीस्थात्रेस्थातृभ्याम्स्थातृभ्यः
पञ्चमीस्थातुःस्थातृभ्याम्स्थातृभ्यः
षष्ठीस्थातुःस्थात्रोःस्थातॄणाम्
सप्तमीस्थातरिस्थात्रोःस्थातृषु
सम्बोधनहे स्थातःहे स्थातारौहे स्थातारः

अर्थ: —
English: a guider, driver (of horses &c.), RV.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

स्थातृ (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्थातृस्थातृणीस्थातॄणि
द्वितीयास्थातृस्थातृणीस्थातॄणि
तृतीयास्थातृणा / स्थात्रास्थातृभ्याम्स्थातृभिः
चतुर्थीस्थातृणे / स्थात्रेस्थातृभ्याम्स्थातृभ्यः
पञ्चमीस्थातृणः / स्थातुःस्थातृभ्याम्स्थातृभ्यः
षष्ठीस्थातृणः / स्थातुःस्थातृणोः / स्थात्रोःस्थातॄणाम्
सप्तमीस्थातृणि / स्थातरिस्थातृणोः / स्थात्रोःस्थातृषु
सम्बोधनहे स्थातृ / हे स्थातःहे स्थातृणीहे स्थातॄणि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें