🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:23:54 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

स्थान (नपुंसकलिङ्ग)

खड़ा होना, रहना, ठहरना, नैरन्तर्य, निवास स्थान

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्थानम्स्थानेस्थानानि
द्वितीयास्थानम्स्थानेस्थानानि
तृतीयास्थानेनस्थानाभ्याम्स्थानैः
चतुर्थीस्थानायस्थानाभ्याम्स्थानेभ्यः
पञ्चमीस्थानात् / स्थानाद्स्थानाभ्याम्स्थानेभ्यः
षष्ठीस्थानस्यस्थानयोःस्थानानाम्
सप्तमीस्थानेस्थानयोःस्थानेषु
सम्बोधनहे स्थानहे स्थानेहे स्थानानि

अर्थ: खड़ा होना, रहना, ठहरना, नैरन्तर्य, निवास स्थान
संस्कृत: पर्याय: अन्तर

📚 अमरकोश में:
• धिष्ण्य (३.३.१६३) — पर्याय: घर, नक्षत्र, अग्नि
• पद (३.३.१०१) — पर्याय: व्यवसाय, रक्षा, चिह्न, पैर, वस्तु

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें