🕉️ 22 November 2026, Sunday · 02:09:50 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

स्थानपत (पुंलिङ्ग)

स्थान (खड़ा होना, रहना) + पत (उड़ना, उड़ान)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्थानपतःस्थानपतौस्थानपताः
द्वितीयास्थानपतम्स्थानपतौस्थानपतान्
तृतीयास्थानपतेनस्थानपताभ्याम्स्थानपतैः
चतुर्थीस्थानपतायस्थानपताभ्याम्स्थानपतेभ्यः
पञ्चमीस्थानपतात् / स्थानपताद्स्थानपताभ्याम्स्थानपतेभ्यः
षष्ठीस्थानपतस्यस्थानपतयोःस्थानपतानाम्
सप्तमीस्थानपतेस्थानपतयोःस्थानपतेषु
सम्बोधनहे स्थानपतहे स्थानपतौहे स्थानपताः

अर्थ: स्थान (खड़ा होना, रहना) + पत (उड़ना, उड़ान)
English: (fr. next) g. अश्वपत्य्-आदि.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

स्थानपत (नपुंसकलिङ्ग)

स्थान (खड़ा होना, रहना) + पत (जाना, गिरना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्थानपतम्स्थानपतेस्थानपतानि
द्वितीयास्थानपतम्स्थानपतेस्थानपतानि
तृतीयास्थानपतेनस्थानपताभ्याम्स्थानपतैः
चतुर्थीस्थानपतायस्थानपताभ्याम्स्थानपतेभ्यः
पञ्चमीस्थानपतात् / स्थानपताद्स्थानपताभ्याम्स्थानपतेभ्यः
षष्ठीस्थानपतस्यस्थानपतयोःस्थानपतानाम्
सप्तमीस्थानपतेस्थानपतयोःस्थानपतेषु
सम्बोधनहे स्थानपतहे स्थानपतेहे स्थानपतानि

अर्थ: स्थान (खड़ा होना, रहना) + पत (जाना, गिरना)
English: (fr. next) g. अश्वपत्य्-आदि.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें