🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:17:45 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

स्थापन (नपुंसकलिङ्ग)

खड़ा करने की क्रिया, जमाना, नींव डालना, निदेश देना, स्थापित करना, संख्या बनाना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्थापनम्स्थापनेस्थापनानि
द्वितीयास्थापनम्स्थापनेस्थापनानि
तृतीयास्थापनेनस्थापनाभ्याम्स्थापनैः
चतुर्थीस्थापनायस्थापनाभ्याम्स्थापनेभ्यः
पञ्चमीस्थापनात् / स्थापनाद्स्थापनाभ्याम्स्थापनेभ्यः
षष्ठीस्थापनस्यस्थापनयोःस्थापनानाम्
सप्तमीस्थापनेस्थापनयोःस्थापनेषु
सम्बोधनहे स्थापनहे स्थापनेहे स्थापनानि

अर्थ: खड़ा करने की क्रिया, जमाना, नींव डालना, निदेश देना, स्थापित करना, संख्या बनाना

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

स्थापन (पुंलिङ्ग)

खड़ा करने की क्रिया, जमाना, नींव डालना, निदेश देना, स्थापित करना, संख्या बनाना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्थापनःस्थापनौस्थापनाः
द्वितीयास्थापनम्स्थापनौस्थापनान्
तृतीयास्थापनेनस्थापनाभ्याम्स्थापनैः
चतुर्थीस्थापनायस्थापनाभ्याम्स्थापनेभ्यः
पञ्चमीस्थापनात् / स्थापनाद्स्थापनाभ्याम्स्थापनेभ्यः
षष्ठीस्थापनस्यस्थापनयोःस्थापनानाम्
सप्तमीस्थापनेस्थापनयोःस्थापनेषु
सम्बोधनहे स्थापनहे स्थापनौहे स्थापनाः

अर्थ: खड़ा करने की क्रिया, जमाना, नींव डालना, निदेश देना, स्थापित करना, संख्या बनाना
English: (fr. Caus.) causing to stand &c.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें