🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:52:35 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

स्थामन् (नपुंसकलिङ्ग)

सामर्थ्य, शक्ति, स्थैर्य

🔎 आपका लिखा रूप स्थाम = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्थामस्थाम्नी / स्थामनीस्थामानि
द्वितीयास्थामस्थाम्नी / स्थामनीस्थामानि
तृतीयास्थाम्नास्थामभ्याम्स्थामभिः
चतुर्थीस्थाम्नेस्थामभ्याम्स्थामभ्यः
पञ्चमीस्थाम्नःस्थामभ्याम्स्थामभ्यः
षष्ठीस्थाम्नःस्थाम्नोःस्थाम्नाम्
सप्तमीस्थाम्नि / स्थामनिस्थाम्नोःस्थामसु
सम्बोधनहे स्थामन् / हे स्थामहे स्थाम्नी / हे स्थामनीहे स्थामानि

अर्थ: सामर्थ्य, शक्ति, स्थैर्य
संस्कृत: सामर्थ्यम् · पर्याय: द्रविण, तरस्, सहस्, बल, शौर्य

📚 अमरकोश में:
• बल/शक्ति (२.८.१०२) — पर्याय: द्रविण, तरस्, सहस्, बल, शौर्य, शुष्म, शक्ति, पराक्रम, प्राण

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें