🕉️ 22 November 2026, Sunday · 07:25:22 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

स्थिरधी (स्त्रीलिङ्ग)

दृढ़मना, विचार या संकल्प का पक्का, दृढ़ संकल्प

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्थिरधीःस्थिरध्यौस्थिरध्यः
द्वितीयास्थिरध्यम्स्थिरध्यौस्थिरध्यः
तृतीयास्थिरध्यास्थिरधीभ्याम्स्थिरधीभिः
चतुर्थीस्थिरध्ये / स्थिरध्यैस्थिरधीभ्याम्स्थिरधीभ्यः
पञ्चमीस्थिरध्यः / स्थिरध्याःस्थिरधीभ्याम्स्थिरधीभ्यः
षष्ठीस्थिरध्यः / स्थिरध्याःस्थिरध्योःस्थिरधीनाम् / स्थिरध्याम्
सप्तमीस्थिरध्याम् / स्थिरध्यिस्थिरध्योःस्थिरधीषु
सम्बोधनहे स्थिरधीः / हे स्थिरधिहे स्थिरध्यौहे स्थिरध्यः

अर्थ: दृढ़मना, विचार या संकल्प का पक्का, दृढ़ संकल्प

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

स्थिरधी (पुंलिङ्ग)

दृढ़मना, विचार या संकल्प का पक्का, दृढ़ संकल्प

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्थिरधीःस्थिरध्यौस्थिरध्यः
द्वितीयास्थिरध्यम्स्थिरध्यौस्थिरध्यः
तृतीयास्थिरध्यास्थिरधीभ्याम्स्थिरधीभिः
चतुर्थीस्थिरध्येस्थिरधीभ्याम्स्थिरधीभ्यः
पञ्चमीस्थिरध्यःस्थिरधीभ्याम्स्थिरधीभ्यः
षष्ठीस्थिरध्यःस्थिरध्योःस्थिरध्याम्
सप्तमीस्थिरध्यिस्थिरध्योःस्थिरधीषु
सम्बोधनहे स्थिरधीःहे स्थिरध्यौहे स्थिरध्यः

अर्थ: दृढ़मना, विचार या संकल्प का पक्का, दृढ़ संकल्प
English: firm-minded, steadfast, Nāg.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

स्थिरधी (नपुंसकलिङ्ग)

दृढ़मना, विचार या संकल्प का पक्का, दृढ़ संकल्प

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्थिरधिस्थिरधिनीस्थिरधीनि
द्वितीयास्थिरधिस्थिरधिनीस्थिरधीनि
तृतीयास्थिरधिना / स्थिरध्यास्थिरधिभ्याम्स्थिरधिभिः
चतुर्थीस्थिरधिने / स्थिरध्येस्थिरधिभ्याम्स्थिरधिभ्यः
पञ्चमीस्थिरधिनः / स्थिरध्यःस्थिरधिभ्याम्स्थिरधिभ्यः
षष्ठीस्थिरधिनः / स्थिरध्यःस्थिरधिनोः / स्थिरध्योःस्थिरधीनाम् / स्थिरध्याम्
सप्तमीस्थिरधिनि / स्थिरध्यिस्थिरधिनोः / स्थिरध्योःस्थिरधिषु
सम्बोधनहे स्थिरधि / हे स्थिरधेहे स्थिरधिनीहे स्थिरधीनि

अर्थ: दृढ़मना, विचार या संकल्प का पक्का, दृढ़ संकल्प
English: firm-minded, steadfast, Nāg.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬