🕉️ 20 November 2026, Friday · 11:38:32 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

स्थूरि (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्थूरिःस्थूरीस्थूरयः
द्वितीयास्थूरिम्स्थूरीस्थूरीन्
तृतीयास्थूरिणास्थूरिभ्याम्स्थूरिभिः
चतुर्थीस्थूरयेस्थूरिभ्याम्स्थूरिभ्यः
पञ्चमीस्थूरेःस्थूरिभ्याम्स्थूरिभ्यः
षष्ठीस्थूरेःस्थूर्योःस्थूरीणाम्
सप्तमीस्थूरौस्थूर्योःस्थूरिषु
सम्बोधनहे स्थूरेहे स्थूरीहे स्थूरयः

अर्थ: —
English: drawn by one animal, RV.; Br.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

स्थूरि (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्थूरिस्थूरिणीस्थूरीणि
द्वितीयास्थूरिस्थूरिणीस्थूरीणि
तृतीयास्थूरिणास्थूरिभ्याम्स्थूरिभिः
चतुर्थीस्थूरिणे / स्थूरयेस्थूरिभ्याम्स्थूरिभ्यः
पञ्चमीस्थूरिणः / स्थूरेःस्थूरिभ्याम्स्थूरिभ्यः
षष्ठीस्थूरिणः / स्थूरेःस्थूरिणोः / स्थूर्योःस्थूरीणाम्
सप्तमीस्थूरिणि / स्थूरौस्थूरिणोः / स्थूर्योःस्थूरिषु
सम्बोधनहे स्थूरि / हे स्थूरेहे स्थूरिणीहे स्थूरीणि

अर्थ: —
English: drawn by one animal, RV.; Br.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें